Sabiha Rıfat Gürayman
Köprülerde ve büyük kamu yapılarında çalışırken mühendisliği yalnız masada değil, şantiyede de sürdüren öncü kadınlardan biri.
Bir köprünün şantiyesinde kimlerin söz sahibi olacağı değişebilir mi?
Üç kısa an
- 1engel
Kayıt masasındaki kapı
1927'de Yüksek Mühendis Mektebi'ne başvurdu. Sonradan aktarılan anılarında kayıt görevlisinin kendisini vazgeçirmeye çalıştığını anlatır. Öğrenimini sürdürdü; 1933'te Melek Erbul ile birlikte mezun oldu. Bu, kadınların teknik eğitimde görünür olması açısından somut bir adımdı.
- 2emek
Kız Köprüsü'ndeki sınav
Mezuniyetten sonra bayındırlık kurumlarında mühendis olarak çalıştı. 1930'ların ortasında Ankara-Beypazarı yolu üzerindeki kemer köprünün yapımında görev aldı. Sonradan Kız Köprüsü adıyla anılan şantiyede yalnızca yapı tekniğiyle değil, bir kadın mühendisin yetkinliğine dair önyargılarla da uğraşmak zorundaydı.
- 3açılan kapı
Anıtkabir'in görünmeyen emeği
1945'te Anıtkabir inşaatındaki kontrol çalışmalarında sorumluluk üstlendi. İnşaatın yıllara yayılan aşamaları 1953'e dek sürdü. Onun hikâyesi, büyük bir anıtı yalnızca mimari projesiyle değil, şantiyedeki denetim ve mühendislik emeğiyle de görmemizi sağlıyor.
neden hâlâ önemli?
Bir meslek, onu kimlerin yapabileceğine dair peşin hükümler aşıldıkça genişler.Gürayman'ın hayatı, kadınların mühendislikteki varlığını tek bir unvandan öteye taşır. Köprü ve kamu şantiyelerinde yetkinliğin somut çalışma, sorumluluk ve süreklilikle görünürleştiğini hatırlatır.
Kaynaklar ve fotoğraf
- TMMOB, Mühendislik ve Mimarlık Öyküleri X.
- MESA, Anıtkabir'in Parlayan Kadın Mühendisi.
- Anıtkabir resmî sitesi: İnşaat Aşamaları.
- Fotoğraf: 14 Nisan 1933 tarihli Cumhuriyet gazetesi portresi, Wikimedia Commons; Cumhuriyet Gazetesi Arşivi, PD-TR (Türkiye'de kamu malı). Başka ülkelerdeki telif durumu farklı olabilir.